احکام روزه ماه مبارك رمضان بر اساس مذهب امام شافعي :

تهیه: برادرمان در وب سایت  ایمان

الله تعالي مي فرمايد:* يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ* «اي كساني كه ايمان آورده‏ايد روزه بر شما مقرر شده است همان گونه كه بر كساني كه پيش از شما [بودند] مقرر شده بود باشد كه پرهيزگاري كنيد» و رسول الله ه در مورد فضيلت روزه اين ماه مي فرمايد:**إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتْ الشَّيَاطِينُ**[1] (هرگاه رمضان داخل شود درهاي بهشت باز مي گردند و درهاي جهنم بسته مي شوند و شياطين در غل و زنجير قرار مي گيرند.)

حكم كسي كه روزه ي ماه رمضان را بدون عذر ترك مي كند

از آن جا كه روزه ي ماه رمضان يكي از اركان اسلام و از جمله واجباتي است كه به طور يقين در دين اسلام شناخته هستند، منكر وجوب آن كافر است و با او همانند مرتد عمل مي‌شود. از او طلب توبه مي شود، اگر توبه كرد از وي پذيرفته و گرنه، به عنوان حد، كشته مي‌شود. تكفير اين فرد زماني صحيح است كه شخص تازه مسلمان نبوده، يا از علماي دين دور نبوده باشد؛ اما اگر روزه اش را نگيرد و منكر وجوب آن نباشد، به طوري كه بگويد: روزه بر من واجب است، اما من آن را انجام نمي دهم، آن شخص فاسق است و كافر نيست و حبس و منع كردن وي از غذا و نوشيدني در طي روز بر حاكم مسلمانان واجب است، تا روزه ي ظاهري از آن طريق، براي او حاصل گردد.

شروع ماه رمضان با يكي از دو امر ذيل ثابت مي شود:

1. ديدن هلال ماه در شب سي ام شعبان 2. كامل شدن سي روز شعبان

براي وجوب روزه ي ماه رمضان موارد زير شرط است:

1.     اسلام: روزه بر شخص كافر واجب نيست اما در آخرت به خاطر كفر و ترك فروعات اسلام، مجازات مي شود.

2.     حد تكليف: منظور از تكليف اين است كه فرد مسلمان (روزه دار) بالغ و عاقل باشد.

3.   نداشتن عذرهاي بازدارنده ي روزه يا عذرهاي مباح براي شكستن روزه: عذرهاي بازدارنده عبارتند از: الف) قرار گرفتن(زن) در حيض يا نفاس در قسمتي از روز ب) بيهوشي يا ديوانگي دائم در تمام روز. اگر شخص بهبودي يافت، اگر چه لحظه اي از روز هم باشد، عذر ساقط گرديده و امساك بقيه ي روز بر او واجب است. اما عذرهاي مباح براي شكستن روزه ي واجب عبارتند از: الف) مرضي كه سبب شود بيمار به زيان شديد يا درد و ناراحتي فراوان، دچار شود. اگر بيماري يا درد شدت يافت به نحوي كه خوف هلاك شدن بيمار باشد، درآن حال افطار واجب است. ب) سفر طولاني مباح كه از 83 كيلومتر كم تر نباشد و تمام روز را در بر گيرد. اما اگر شخص هنگام اقامت در شهر خود روزه بود، سپس در اثناي روز شروع به سفر كرد، شكستن روزه براي وي جايز نيست. ج) عدم توانايي روزه گرفتن: كسي كه بر اثر پيري يا مريضي كه اميد بهبودي آن نيست، توانايي روزه گرفتن را نداشته باشد، روزه بر وي واجب نيست، زيرا روزه بر كسي واجب است كه توانايي گرفتن آن را داشته باشد.

براي صحيح بودن روزه ي ماه رمضان شرايط زير لازم است:

1.     اسلام؛ روزه ي شخص كافر صحيح نيست.

2.   عقل؛ يعني خوب و بد را تشخيص دهد، پس روزه ي فرد ديوانه و كودك غير مميز، به علت فقدان نيت، صحيح نيست، اما روزه ي كودك مميز صحيح است و در هفت سالگي در صورت توانايي به او امر مي شود كه روزه بگيرد و هرگاه به سن ده سالگي برسد، به سبب نگرفتن روزه، هم چون نماز، بايد تنبيه بدني شود.

3.   پاك بودن از عذرهاي بازدارنده ي روزه؛ كه عبارتند از: دچار شدن زن به خون قاعدگي و نفاس و دچار شدن انسان به بيهوشي و ديوانگي در تمام طول روز.

تحقق روزه بستگي به وجود دو ركن زير دارد:

1.       نيت روزه 2. خودداري از انجام باطل كننده هاي روزه از فجر صادق تا غروب خورشيد.

اول نيت روزه:

1.     نيت آوردن قبل از طلوع فجر صادق

2.     تعيين: به اين صورت كه نوع روزه را تعيين كند و در دل قصد كند فردا روزه ي ماه رمضان مي گيرد، اگر به طور مطلق نيت روزه را بياورد، صحيح نيست.

3.   تكرار: يعني هر شب قبل از طلوع فجر صادق، نيت روزه ي روز بعد را بياورد. پس يك نيت براي تمام ماه در شب اول كافي نيست، زيرا روزه ي ماه رمضان تنها يك عبادت نيست، بلكه عبادات تكراري هستند و هر عبادتي لازم است داراي نيت مستقل باشد.

دوم: خودداري از آن چه كه روزه را باطل مي كند:

1. خوردن و نوشيدن 2. رسيدن عين چيزي به داخل جوف از طريق منافذ باز(بدن انسان):

منظور از عين: هر چيزي است كه چشم آن را مي بيند. جوف: مغز سر يا از حلق تا معده و روده هاست. منفذ باز: دهان، گوش، جلو و عقب مردان و زنان.

پس قطره چكاندن در گوش روزه را باطل مي كند، زيرا گوش منفذ باز است. چكاندن قطره در چشم روزه را باطل نمي كند، زيرا چشم منفذ باز نيست.

داخل نمودن دارو از راه مقعد، روزه را باطل مي كند، زيرا مقعد منفذ باز است.

تزريق از طريق رگ و عضله، باطل كننده ي روزه نيست، زيرا رگ و عضله، منفذ باز نيستند.

بنابراين اگر شخص مفطرات را به طور عمدي انجام دهد، روزه اش باطل مي شود؛ اما اگر از روي فراموشي، يكي از آن ها را انجام دهد، با قياس بر خوردن غذا و نوشيدني، براي روزه اشكالي ندارد و روزه را باطل نمي كند.

اگر شخصي هنگام وضو گرفتن، در مضمضه و استنشاق زياده روي نكند و مقداري آب، داخل شكمش شود، روزه اش باطل نمي شود؛ اما اگر در آن زياده روي كند و چيزي وارد شكمش شود، روزه اش باطل است؛ زيرا از زياده روي در مضمضه و استنشاق در هنگام روزه داري نهي شده است.

اگر غذايي در بين دندان هاي فردي باقي بماند، سپس با آب دهانش بدون قصد، داخل شكمش شود، روزه اش باطل نمي شود، به شرطي كه از جدا نمودن و دور انداختن آن ناتوان باشد، زيرا معذور است و تقصيري در آن ندارد؛ اما اگر توانايي جدا نمودن و دور انداختن آن را داشته باشد، به علت كوتاهي اش، روزه اش باطل مي شود.

اگر مجبورش كردند تا چيزي را بخورد يا بنوشد، روزه اش باطل نمي شود، زيرا سلب اختيار شده است.

4.   قيء (استفراغ) عمدي 4. وطء و جماع (نزديكي بين زن و شوهر) عمدي 5. استمنا: استمنا عبارت است از انزال مني بر اثر بوسه زدن و امثال آن يا به واسطه ي دست. اگر روزه دار آن را عمدي انجام دهد، روزه را باطل مي كند، اما اگر بر او غالب آيد(مانند احتلام در خواب)، روزه را باطل نمي كند. 6. خون قاعدگي و زايمان 7. ديوانه شدن و ارتداد

آداب روزه:

1.    تعجيل در افطار كردن 2. سحري خوردن 3. تأخير در سحري خوردن 4. ترك كردن سخن زشت و ناپسند 5. انجام غسل جنابت قبل از طلوع فجر 6. ترك كردن حجامت و فصد(رگ زدن و خون گرفتن از آن) و امثال آن ها7. هنگام افطار بگويد:*اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ**ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتْ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ*[2] «خدايا براي تو روزه گرفتم و با روزي تو افطار كردم، تشنگي برطرف شد و رگ ها خيس(و شاداب) شدند و اجر و پاداش ثبت شده است. ان شاء الله» 8. روزه داران را افطاري دهد 9. كثرت صديقه، تلاوت قرآن و تدريس و مرور آن و اعتكاف در مسجد، مخصوصاً در دهه ي آخر ماه رمضان

مكروهات روزه عبارت از مخالفت آداب مذكور است. بعضي از آن ها مكروه تنزيهي هستند، مانند تأخير در افطار، تعجيل در سحري و گروهي از آن ها تحت محرمات هستند، مانند غيبت، سخن چيني، شهادت و سخن دروغ.

مطالب بالا به اقتباس از كتاب ترجمه فقه المنهجي در مذهب امام شافعي آماده شده است كه اميداوريم خداوند آن را قبول فرمايد و مايه استفاده عزيزان قرار گيرد. آمين